Evlat edinme şartları ve koruyucu aile olmak: 0-18 yaş rehberi

“Bir çocuğa aile olmak istiyoruz ama evlat edinme mi, koruyucu aile mi?” İki ayrı yol var: evlat edinme kalıcıdır ve mahkeme kararıyla hukuken anne-baba olursunuz; koruyucu aile ise çoğu zaman geçicidir ve çocuğun öz ailesiyle bağı sürer. Şartları ve başvuru yerini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Türk Medeni Kanunu belirler.

Evlat edinme ile koruyucu aile arasındaki fark ne?

İki yolun da amacı çocuğa aile ortamı sağlamaktır, ama hukuki sonuçları çok farklıdır. Aşağıdaki tablo farkı altı noktada özetliyor.

Koruyucu ailelik ücretli ya da gönüllü olabilir; özel ihtiyacı olan ya da engelli çocuklar için aylık bakım ücreti yüzde elli artırılır. Tutar memur aylık katsayısına bağlı olduğu için değişir; güncel rakamı il müdürlüğünden öğrenin.

Türkiye'de kimler evlat edinebilir, kimler koruyucu aile olabilir?

Evlat edinmenin şartları Türk Medeni Kanunu'ndadır. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir ve ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olması ya da en az beş yıldır evli olmaları gerekir; evli olmayan kişi 30 yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Yaş farkı için kanun açıktır:

Koruyucu aile için şartlar farklıdır. Bakanlığa göre şu koşulları taşıyan, evli ya da bekâr herkes başvurabilir: T.C. vatandaşı olmak, sürekli Türkiye'de yaşamak, 25-65 yaş arasında olmak, en az ilkokul mezunu olmak ve düzenli bir gelire sahip olmak.

Çocuğun öz anne-babası ya da vasisi koruyucu aile olamaz.

Başvurunun ilk adımı aynıdır: oturduğunuz ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğü ya da ilk başvuru için e-Devlet. Yurt dışında yaşıyorsanız, bulunduğunuz ülkenin ülkeler arası evlat edinme merkezi makamına başvurmanız gerekir.

Başvurudan karara süreç nasıl ilerliyor?

1. Başvuru: İl müdürlüğüne ya da e-Devlet'e. Koruyucu aile başvurusunda öğrenim belgesi, gelir belgesi, adli sicil belgesi ve sağlık kurulu raporu istenir.

2. Değerlendirme: İl müdürlüğü sosyal inceleme yapar; evinize, sosyal ve iş çevrenize haberli ya da habersiz ziyaretler olur. Uygun bulunursanız başvurunuz belge teslim tarihine göre sıraya alınır.

3. Tanışma: Sıranız geldiğinde çocukla tanıştırılmak üzere kuruluşa yönlendirilirsiniz; büyük yaştaki çocuklarda önce bir tanışma süreci planlanabilir. Bekleme süreniz, evlat edinmek istediğiniz çocuğun yaşına ve cinsiyetine göre değişir; korunma altındaki her çocuk evlat edinilemez, çünkü öz anne-babanın rızası da gerekir.

4. Birlikte yaşam: Evlat edinmede çocuk bir yıl süreyle yanınızda bakılır ve eğitilir; bu dönemde ziyaretler yapılır ve bu evlat edinmenin çocuğa uygun olmadığı görülürse çocuk geri alınır. Koruyucu ailede çocuk ilk yıl her ay, sonra üç ayda bir evde ziyaret edilerek izlenir.

5. Karar: Evlat edinme yalnız mahkeme kararıyla olur ve dava bir yıllık bakım süresi dolmadan açılamaz. Koruyucu ailede yerleştirme Bakanlık denetiminde sürer.

Çocuğa evlat edinildiğini ne zaman, nasıl anlatmalı?

Bakanlığın açık önerisi şudur: çocuğa evlat edinildiği uygun yaş ve zamanda mutlaka söylenmeli, çünkü sizin dışınızdaki birinden öğrenme olasılığı çok yüksektir. En uygun dönem okul öncesi, yani 4-6 yaştır. Koruyucu ailedeki çocuğa da öz ailesinin nerede olduğunu ve onlarla ne zaman görüşeceğini onun anlayacağı bir dille anlatın.

Öz aileyi kötüleyen sözler, çocukta “Beni ailem istememiş” duygusunu besler; Bakanlık bu yüzden bundan kaçınmayı özellikle vurgular. Çocuğun ana-babasını bilme hakkı vardır ve evlat edinilen kişi dosya bilgilerine il müdürlüğüne başvurarak ulaşabilir. Anlatmakta zorlanırsanız il müdürlükleri bu konuda danışmanlık verir.

Başvurmadan önce kendinize sorun

• Kalıcı bir anne-babalık mı, yoksa bir süreliğine yuva olmak mı istiyorum?

• Çocuğun öz ailesiyle görüşmesine ve belki onlara dönmesine hazır mıyım?

• Değerlendirme, bekleme ve bir yıllık bakım süresine zaman ayırabilir miyim?

• Çocuğun geçmişini ona dürüstçe anlatmaya hazır mıyım?

Bu sorulara verdiğiniz cevaplar hangi yolun size uyduğunu gösterir. Diğer aile değişimleri için farklı aile yapıları rehberlerimize göz atabilirsiniz. @son