6-12 Yaşta Seçici Yeme: Çocuğum Az ve Seçerek Yiyor

Bu rehber 6-12 yaş içindir. Önce 6-9 yaşta seçici yemeyi anlatıyor; 9-12 yaşta nelerin değiştiğini ayrı bir bölümde bulabilirsiniz.

Seçici yeme nedir ve ne zaman endişelenmeliyiz?

6-9 yaş grubundaki çocukların birçoğu, belirli besinleri yemeyi reddedebilir. Bu durum, "seçici yeme" olarak adlandırılır ve genellikle gelişimin doğal bir parçasıdır. Ancak, seçici yemenin çocuğun beslenme çeşitliliğini, büyüme eğrisini, okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkileyip etkilemediğini değerlendirmek önemlidir.

Beslenme çeşitliliği, çocuğun farklı besin gruplarından yeterli miktarda tüketip tüketmediğine bağlıdır. Büyüme eğrisi, çocuğun yaşına ve cinsiyetine göre belirlenen standartlara uygun olup olmadığına göre değerlendirilir. Okul ve sosyal yaşamda ise çocuğun yemek yeme konusunda yaşadığı stres, katılımda zorluk çekmesi veya arkadaşlarıyla yemek yemekten kaçınması gibi durumlar dikkate alınmalıdır.

Türkiye Beslenme Rehberi TÜBER 2022, çocukların beslenme alışkanlıklarının aile, okul ve sosyal çevreyle birlikte şekillendiğini vurgulamaktadır. Bu rehberde, çocuğun yemek yeme konusunda yaşadığı zorlukların altında yatan nedenlerin anlaşılması ve çocuğa destek olunması gerektiği belirtilmektedir.

Seçici yemenin değerlendirilmesi

Seçici yemenin ciddiyetini anlamak için aşağıdaki faktörleri göz önünde bulundurun:

• Beslenme çeşitliliği: Çocuğun farklı besin gruplarından yeterli miktarda tüketip tüketmediği.
• Büyüme eğrisi: Çocuğun yaşına ve cinsiyetine göre belirlenen standartlara uygun olup olmadığı.
• Okul ve sosyal yaşam: Çocuğun yemek yeme konusunda yaşadığı stres, katılımda zorluk çekmesi veya arkadaşlarıyla yemek yemekten kaçınması.
• Aile ve çevre: Ailenin ve çevrenin çocuğun yemek yeme alışkanlıklarına olan etkisi.

Eğer çocuğunuzun seçici yeme davranışı, yukarıdaki faktörlerden bir veya birkaçını olumsuz etkiliyorsa, yerel sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir.

Ebeveynlerin rolü: Ne, ne zaman, nerede?

Çocuğun yemek yeme alışkanlıklarını desteklemek için ebeveynlerin rolü kritiktir. Ebeveynler, çocuğun ne, ne zaman ve nerede yiyeceğini belirlerken, çocuğun ne ve ne kadar yiyeceğine karar verme hakkını korumalıdır. Bu yaklaşım, "beslenme sorumluluğunun bölünmesi" olarak adlandırılır ve çocuğun yemek yeme konusunda daha bağımsız hissetmesini sağlar.

TÜBER 2022, ebeveynlerin çocuklarına sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırmak için neler yapabileceğini detaylı bir şekilde açıklamaktadır. Buna göre, ebeveynler çocuğun yemek yeme alışkanlıklarını desteklemek için aşağıdaki adımları izleyebilir:

• Ne sunulacağı: Çocuğa sağlıklı ve çeşitli besinler sunun. Bu besinler arasında sebzeler, meyveler, tam tahıllar, protein kaynakları ve sağlıklı yağlar bulunmalıdır.
• Ne zaman sunulacağı: Çocuğa düzenli aralıklarla yemek ve ara öğünler sunun. Bu, çocuğun açlık ve tokluk hissini anlamasına yardımcı olur.
• Nerede sunulacağı: Çocuğa yemek yeme ortamını rahat ve stressiz bir şekilde sunun. Ailecek yemek yeme alışkanlığı, çocuğun yemek yeme konusunda daha olumlu bir deneyim yaşamasına yardımcı olur.

Pratik öneriler

• Düzenli yemek saatleri: Çocuğa her gün aynı saatlerde yemek ve ara öğünler sunun. Bu, çocuğun açlık ve tokluk hissini anlamasına yardımcı olur.
• Rahat ortam: Çocuğa yemek yeme ortamını rahat ve stressiz bir şekilde sunun. Televizyon veya diğer dikkat dağıtıcı unsurlar olmadan yemek yemek, çocuğun yemek yeme konusunda daha odaklı olmasını sağlar.

Yeni besinleri tanıtmak: Küçük adımlar, büyük etkiler

Yeni besinleri tanıtmak, çocuğun yemek yeme alışkanlıklarını geliştirmek için önemli bir adımdır. Ancak, bu süreç baskısız ve sabırlı bir şekilde yürütülmelidir. Çocuğun yeni besinleri denemesini kolaylaştırmak için aşağıdaki stratejileri kullanabilirsiniz:

• Küçük porsiyonlar: Yeni besini küçük porsiyonlarda sunun. Bu, çocuğun yeni besini denemesini ve kabul etmesini kolaylaştırır.
• Tekrarlanan maruz kalma: Çocuğa yeni besini tekrar tekrar sunun. Araştırmalar, çocuğun bir besini ortalama 10-15 kez denedikten sonra kabul etmeye başladığını göstermektedir.
• Tanıdık besinlerle birlikte: Yeni besini, çocuğun tanıdığı ve sevdiği bir besinle birlikte sunun. Bu, çocuğun yeni besini denemesini ve kabul etmesini kolaylaştırır.

Örnek uygulama

Aşağıdaki tabloda, çocuğunuzun yeni besinleri denemesini kolaylaştırmak için kullanabileceğiniz pratik öneriler bulunmaktadır:

Okul ve sosyal yaşamda destek

Okul ve sosyal yaşam, çocuğun yemek yeme alışkanlıklarını geliştirmek için önemli bir ortamdır. Çocuğunuzun okulda ve sosyal ortamlarda da sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanması için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

• Okul ile iletişim: Çocuğunuzun okulunda, öğretmeniyle ve okul beslenme görevlisiyle iletişimde olun. Çocuğunuzun okulda da tanıdığı ve sevdiği besinleri tüketmesini sağlayacak pratikler geliştirebilirsiniz.
• Sosyal ortamlar: Çocuğunuzun sosyal ortamlarda da sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanması için destek olun. Örneğin, arkadaşlarıyla birlikte yemek yeme alışkanlığı, çocuğun farklı besinleri denemesine olanak tanır.
• Alternatifler sunma: Çocuğunuzun okulda veya sosyal ortamlarda tüketebileceği alternatif besinler sunun. Örneğin, çocuğunuzun sevdiği bir meyveyi okul çantasına koyabilirsiniz.

Okulda beslenme desteği

Okulda çocuğunuzun beslenme alışkanlıklarını desteklemek için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

• Okul beslenme programı: Okulun beslenme programını inceleyin ve çocuğunuzun sevdiği ve tanıdığı besinlerin programda yer alıp almadığını kontrol edin.

• Öğretmenle işbirliği: Öğretmeniyle çocuğunuzun yemek yeme alışkanlıkları hakkında konuşun ve çocuğunuzun okulda da sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanması için birlikte çalışın.

• Alternatifler sunma: Çocuğunuzun okulda tüketebileceği alternatif besinler sunun. Örneğin, çocuğunuzun sevdiği bir meyveyi okul çantasına koyabilirsiniz.

Aile desteği ve stres yönetimi

Aile desteği, çocuğun yemek yeme alışkanlıklarını geliştirmek için kritik bir rol oynar. Aile üyeleri, çocuğun yemek yeme konusunda stres yaşamamasına ve olumlu bir deneyim yaşamasına yardımcı olabilir. Aşağıdaki stratejiler, aile desteği ve stres yönetimi konusunda yardımcı olabilir:

• Olumlu dil kullanma: Çocuğa yemek yeme konusunda olumlu ve destekleyici bir dil kullanın. Örneğin, "Bu yemeği denemek ister misin?" yerine "Bu yemeği denersen çok mutlu olurum." gibi ifadeler kullanabilirsiniz.
• Baskısız yaklaşım: Çocuğa yeni besinleri denemesi için baskı uygulamayın. Önemli olan, çocuğun stres yaşamadan yeni besinleri deneyimlemesine izin vermektir.

Ailecek yemek pişirme

Ailecek yemek pişirme, çocuğun yemek yeme konusunda daha olumlu bir deneyim yaşamasına yardımcı olur. Bu aktivite, çocuğun farklı besinleri tanımasına ve yemek pişirme sürecine katılmasına olanak tanır. Aşağıdaki adımları izleyerek ailecek yemek pişirme aktiviteleri düzenleyebilirsiniz:

• Basit tarifler seçme: Çocuğunuzun katılımını kolaylaştırmak için basit tarifler seçin. Örneğin, salata hazırlama veya kek karıştırma gibi aktiviteler çocuğun ilgisini çekebilir.
• Çocuğun katılımını sağlama: Çocuğunuzun yemek pişirme sürecine katılmasını sağlayın. Örneğin, çocuğunuza sebzeleri yıkama veya karıştırma gibi görevler verebilirsiniz.
• Olumlu deneyim yaşama: Yemek pişirme sürecini eğlenceli ve olumlu bir deneyim haline getirin. Bu, çocuğun yemek yeme konusunda daha olumlu bir tutum geliştirmesine yardımcı olur.

9-12 yaş: seçici yemede neler değişir?

9-12 yaşta çocuk yemek seçiminde daha çok söz sahibi olmak ister; okul yemekleri, arkadaşların yorumları ve okul sonrası yoğun programlar da tabağı etkiler. Bu yaşta seçici yeme çoğu zaman bağımsızlık isteğinin ve tat, doku ya da koku hassasiyetinin bir yansımasıdır; kötü ebeveynliğin ya da bir hastalığın işareti olarak görülmemelidir.

Bu yaşta işe yarayanlar:

• Planlamaya ortak edin. Haftanın bir öğününü birlikte planlayın, alışverişe ve hazırlığa katın; bir yemeğin bir parçasından sorumlu olmak denemeyi kolaylaştırır.
• Yeniyi tanıdıkla eşleştirin. Yeni bir yiyeceği sevdiği bir yiyeceğin yanında küçük bir miktar olarak sunun; yemesi için pazarlık ya da ödül kullanmayın.
• Okul gününü hesaba katın. Beslenme çantasında tanıdık yiyeceklere yer verin; okul ve spor sonrası açlık için öngörülebilir bir ara öğün saati belirleyin.
• Yorumlara karşı hazırlayın. Arkadaşların yemek hakkındaki yorumlarına ne diyebileceğini birlikte konuşun; evde sofrada yorum ve kıyaslamadan kaçının.

Kilo kaybı, sık kusma, yutma güçlüğü, yemekten yoğun korku ya da her gün çok dar bir yiyecek listesiyle yetinme varsa beklemeden çocuk doktorunuza başvurun.

Ne zaman profesyonel yardım almalıyız?

Seçici yeme, çocuğun beslenme çeşitliliğini, büyüme eğrisini, okul ve sosyal yaşamını olumsuz etkiliyorsa, yerel sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir. Aşağıdaki durumlarda profesyonel yardım almanız gerekebilir:

• Büyüme eğrisinde gerileme: Çocuğunuzun büyüme eğrisinde belirgin bir gerileme gözlemliyorsanız.
• Beslenme çeşitliliğinde ciddi kısıtlama: Çocuğunuzun beslenme çeşitliliğinde ciddi bir kısıtlama gözlemliyorsanız.
• Sosyal ve okul yaşamında zorluk: Çocuğunuzun sosyal ve okul yaşamında yemek yeme konusunda ciddi zorluklar yaşıyorsa.
• Fiziksel belirtiler: Çocuğunuzun yemek yerken nefes almada zorluk çekmesi, sürekli kusması, karın ağrısı yaşaması veya kilo kaybı yaşaması durumunda.

Profesyonel yardımın önemi

Yerel sağlık kuruluşları, çocuğunuzun yemek yeme alışkanlıklarını değerlendirmek ve gerekli desteği sağlamak için gerekli kaynaklara sahiptir. Bu kaynaklar arasında beslenme uzmanları, çocuk psikologları ve pediatristler bulunmaktadır. Profesyonel yardım almak, çocuğunuzun yemek yeme alışkanlıklarını geliştirmek ve sağlıklı bir yaşam sürdürmesine yardımcı olabilir.

Tıbbi müdahale gerektiren durumlar için yerel sağlık kuruluşlarına başvurulması önemlidir. Bu, çocuğunuzun sağlıklı bir şekilde büyümesine ve gelişmesine yardımcı olacaktır.