Opvoedstijlen: autoritatief, autoritair, toegeeflijk of niet-betrokken (1-18 jaar)

‘Ben ik te streng, of laat ik juist te veel toe?’ De vier bekende opvoedstijlen onderscheid je met twee vragen: hoeveel steun en warmte geef je je kind, en hoe duidelijk zijn je regels?

De autoritatieve stijl combineert beide en wordt in de meeste onderzoeken in verband gebracht met de beste uitkomsten voor kinderen. Een label is het niet: elke ouder wisselt in de loop van de dag, en je kunt veranderen.

Autoritatief of autoritair: welke twee vragen scheiden de vier stijlen?

De eerste vraag gaat over steun: luister je naar je kind, is er ruimte voor zijn gevoelens, laat je merken dat je om hem geeft?

De tweede gaat over controle: zijn de regels duidelijk, zeg je wat je verwacht en houd je je eraan? Het Nederlands Jeugdinstituut omschrijft het zo: steun betekent hoeveel aandacht en warmte er is voor het kind, controle hoe duidelijk de regels, verwachtingen en grenzen zijn.

Het paar dat het vaakst door elkaar wordt gehaald is autoritatief en autoritair, want bij allebei zijn er regels. Het verschil zit in de manier: bij de autoritatieve stijl zijn er volgens het NJi duidelijke regels, maar luistert de opvoeder ook naar de wensen van het kind. Bij de autoritaire stijl is er strenge controle met weinig steun.

Lees de tabel niet als een diagnose. Iedereen zegt na een lange dag weleens ‘Laat me even’, en één zin maakt je geen niet-betrokken ouder. Het NJi zegt het zelf ook: de vier stijlen zeggen niets over hoe iemand als opvoeder is, en wisselen per moment is normaal.

‘Ik ga niet naar bed!’: vier manieren om te reageren

Het is half negen en je kind van 5 jaar roept: ‘Ik ben niet moe en ik ga niet naar bed!’ Elke stijl reageert anders op dezelfde zin, en van elke reactie leert je kind iets anders.

Een autoritatieve reactie heeft drie delen: het gevoel benoemen, de regel vasthouden met een korte reden en een kleine keuze laten. De keuze zit binnen de regel, niet in de plaats ervan: de bedtijd staat vast, maar wie het boekje kiest, mag je kind wel bepalen.

Vraag je je af wat je doet als een regel toch wordt overtreden? Dat lees je in ons artikel over time-out, consequenties en belonen.

Wat laat onderzoek over opvoedstijlen wel en niet zien?

Daarom raadt het NJi aan te kijken naar de behoeften van je eigen kind en je manier van opvoeden daarop aan te passen.

Uit een vergelijking tussen culturen van Pinquart en Kauser bleek dat de autoritatieve stijl in alle regio's van de wereld samenhing met minstens één positieve uitkomst en de autoritaire met minstens één negatieve, al verschilde de sterkte per regio. De richting is duidelijk, maar geen enkel kind wordt verklaard door alleen de opvoedstijl van zijn ouders.

Verschillen jullie als ouders in stijl, hoe maak je dan samen regels?

Heel vaak is de ene ouder strenger dan de andere, en opa's en oma's brengen hun eigen aanpak mee.

Wat een kind in de war brengt, is niet het verschil in karakter, maar een regel die verandert afhankelijk van wie het vraagt. Het NJi wijst erop dat kinderen zowel vrijheid als grenzen nodig hebben om zich op hun gemak te voelen en te groeien.

1. Bespreek een meningsverschil later, niet waar je kind bij is. Ga op het moment zelf niet tegen de andere ouder in; ‘Laten we het er vanavond over hebben’ is genoeg.
2. Kies drie tot vijf gezamenlijke regels en schrijf ze op. Bedtijd, schermtijd en huiswerk, de dingen die elke dag terugkomen, zijn genoeg; je hoeft het niet over elk detail eens te zijn.
3. Stop het spelletje ‘vraag het maar aan papa’. Vraagt je kind aan de ene ouder wat de andere net heeft geweigerd, zeg dan: ‘Daar hebben we het samen al over gehad.’
4. Laat de rollen van goede en slechte agent los. Stelt altijd dezelfde ouder de grenzen, dan lijkt die streng en de ander soepel; deel de warmte én de grenzen.
5. Denk je dat je te toegeeflijk bent geweest, begin dan met één regel. Rekt je zoon van 8 jaar bijvoorbeeld elke avond de tablettijd op, kies dan alleen die regel en houd je daar twee weken lang elke dag op dezelfde manier aan; in het begin kan het protest toenemen. Is er daarna niets veranderd, maak de eerste stap dan makkelijker of bespreek hem opnieuw met je kind.

Hoe veranderen grenzen en inspraak met de leeftijd?

De warmte blijft op elke leeftijd gelijk; wat verandert, is hoe je grenzen stelt en hoeveel je kind meebeslist. Bij een peuter stel je de grens vooral zelf, met een tiener spreek je de regel samen af.

Het NJi noemt precies die afweging: heeft een tiener vooral grenzen nodig, of juist ruimte om zelf te ontdekken? Uitleg helpt daarbij, bijvoorbeeld over waarom er afspraken zijn over het tijdstip om thuis te komen.

Protest van een puber betekent niet dat je aanpak mislukt is; het hoort bij groeiende inspraak. Meer over deze jaren vind je in onze gids voor 12 tot 18 jaar.

Schreeuwen en ruzie zonder einde: wanneer ga je naar de huisarts of het CJG?

Elke ouder verheft weleens zijn stem of is eens inconsequent, en dat alleen wijst nog niet op een blijvend probleem.

Hulp zoeken is aan de orde als je in een vicieuze cirkel zit die je niet meer doorbreekt: schreeuwen en harde woorden zijn thuis een dagelijkse gewoonte geworden, of het verschil tussen jou en je partner loopt bijna elke dag uit op ruzie.

Maak je je al langer zorgen over het gedrag of de stemming van je kind, praat dan met de huisarts of de jeugdarts. Het Centrum voor Jeugd en Gezin helpt bij vragen over opvoeden en ontwikkeling, bijvoorbeeld over moeilijk gedrag.

Wat officiële instanties zeggen

Volgens de Rijksoverheid kun je bij het Centrum voor Jeugd en Gezin en het sociaal wijkteam of jeugdteam altijd terecht; zijn er problemen in je gezin, vraag dan je gemeente naar welk sociaal wijkteam je kunt gaan. Is je kind nu in gevaar, bel dan 112.

Meer artikelen over het gezinsleven vind je in onze rubriek ouderschap en gezin.