lumiya.com.tr
Luisteren is het beste begin
Hoe leren kinderen empathie? Zo help je je kind van 3 tot 18 jaar
Empathie is niet aangeboren: het groeit stap voor stap, van de kleutertijd tot in de puberteit. Wat thuis helpt, wat verandert met de leeftijd en wanneer je naar de huisarts gaat.
Algemene informatie: Algemene informatie die per kind kan verschillen. Overleg met je arts of een deskundige voordat je beslissingen neemt.
In het kort
- Empathie is iets wat kinderen leren: het begint meestal rond 3 of 4 jaar en groeit door tot in de puberteit.
- Je kind leert het vooral als zijn eigen gevoelens begrepen worden en het ziet dat volwassenen vriendelijk met anderen omgaan.
- Gevoelens benoemen, vragen ‘Hoe zou jij je voelen als jij haar was?’ en praten over personages in boeken zijn drie gewoontes die werken.
- Dat jonge kinderen niet willen delen is normaal; een rustig gesprek om het goed te maken werkt beter dan straf.
Redactie LumiyaGebaseerd op 3 bronnenOnze redactionele uitgangspunten
Speelt je kind gewoon door terwijl een vriendje huilt na een val? Dat is meestal geen kilheid: empathie is niet aangeboren, het begint rond 3 of 4 jaar en groeit door tot in de puberteit. Wat het meest helpt, is de gevoelens van je kind benoemen, vragen stellen en elke dag het goede voorbeeld geven.
Wanneer en hoe ontwikkelt empathie zich?
Een jong kind kijkt eerst met zijn eigen ogen naar de wereld. Vindt hij iets leuk, dan denkt hij dat iedereen het leuk vindt. Ontdekken dat een ander iets anders kan voelen, kost tijd.
Empathie heeft twee kanten: meevoelen met wat een ander voelt en met je verstand begrijpen hoe die ander het ziet. Meevoelen zie je al vroeg; begrijpen vraagt taal, verbeelding en impulscontrole en groeit daarom door op de basisschool en in de puberteit.
Jonge kinderen kunnen zich vaak nog niet goed inleven in anderen.
Empathie per leeftijd
-
‘Is zij ook verdrietig?’
Begint gevoelens van anderen op te merken, maar eigen wensen gaan nog voor. Delen is moeilijk; op je beurt wachten kun je leren.
-
Eerlijkheid en vriendschap
Probeert zich in een vriendje te verplaatsen. Het gevoel voor eerlijkheid is sterk; spelletjes met regels oefenen empathie.
-
Groep en erbij horen
De vriendengroep wordt belangrijker. Een buitengesloten klasgenoot zien en voor hem opkomen is een belangrijke vaardigheid.
-
Dieper inzicht
Begrijpt andere meningen beter, maar emoties zijn heftig. Ook empathie online moet je leren.
Hoe help je je kind empathie te ontwikkelen?
Het Nederlands Jeugdinstituut raadt aan: benoem de emoties van je kind, maar ook de oorzaak én wat je eraan kunt doen. Empathie groeit door kleine momenten die elke dag terugkomen.
5 stappen voor elke dag
-
Benoem het gevoel
‘Je was echt boos toen je toren omviel.’ Een kind dat zich begrepen voelt, begrijpt een ander makkelijker.
-
Stel een vraag
‘Hoe zou jij je voelen als jij haar was?’ Luister naar het antwoord in plaats van het te verbeteren.
-
Praat over verhalen
Vraag bij het voorlezen hoe een personage zich voelt en waarom.
-
Geef het voorbeeld
De kassière bedanken, de buurvrouw helpen: je kind kijkt mee en doet je na.
-
Zie vriendelijkheid
‘Je zus was blij dat je haar de bal gaf.’ Gedrag dat gezien wordt, komt terug.
3 tot 6 jaar: gevoelens een naam geven
Op deze leeftijd leert je kind de woorden voor gevoelens. Gekke gezichten trekken voor de spiegel of raden wat mensen op een plaatje voelen, maakt er een spel van.
6 tot 12 jaar: je in een vriend verplaatsen
Ruzie met vriendjes is de beste empathieschool. Vertelt je kind over een conflict, oordeel dan niet meteen maar vraag: ‘Waarom denk je dat hij dat deed?’
12 tot 18 jaar: luisteren zonder oordeel
Een puber wil begrepen worden, niet de les gelezen. Door de emoties van anderen kun je inschatten hoe ze zich voelen; wie zich gehoord voelt, leert dat ook bij anderen te doen, offline en online.
Wat doe je als je kind een ander pijn doet?
Gebrek aan empathie zie je soms in een duw of uitlachen. Hoe jij op dat moment reageert, bepaalt wat je kind ervan leert.
| Liever niet | Beter |
|---|---|
| Zeggen ‘Hoe kun je zo gemeen zijn!’ | Vragen ‘Je vriendje huilt. Hoe denk je dat hij zich voelt?’ |
| Voor iedereen sorry laten zeggen | Rustig onder vier ogen praten en samen bedenken hoe je het goedmaakt |
| Wegwuiven met ‘kinderen zijn nu eenmaal zo’ | Het gedrag benoemen en kort uitleggen waarom het pijn doet |
| Een lange preek houden | Eén zin en iets concreets: ‘Wil je een tekening voor hem maken?’ |
Zien dat je kind een ander pijn doet, is gênant en naar. Het maakt je geen slechte ouder. Adem eerst even diep in; een rustige volwassene laat het beste zien hoe je met sterke gevoelens omgaat.
Voor vergelijkbare situaties kun je kijken bij empathie en respect, en voor tips per leeftijd bij 3-6 jaar en 12-18 jaar.
Wanneer naar de dokter?
Niet willen delen, soms egoïstisch lijken en ruzie met vriendjes horen bij een normale ontwikkeling. Deze tabel helpt om gewoon gedrag te onderscheiden van gedrag dat aandacht vraagt.
| Naar de dokter als | Normaal |
|---|---|
| Een schoolkind doet anderen bewust en steeds opnieuw pijn | Tussen 3 en 5 jaar speelgoed niet willen delen |
| Wreedheid tegenover dieren of andere levende wezens | Na een ruzie een tijdje mokken |
| Lijkt nooit te snappen wat anderen voelen en toont geen spijt | Soms niet merken dat een vriendje verdrietig is |
| Helemaal geen vrienden, steeds buitengesloten of sterk teruggetrokken | Als puber afstand nemen van het gezin |
Houdt een van deze signalen weken aan, ga dan naar de huisarts of de jeugdarts van het consultatiebureau (JGZ), of praat met schoolmaatschappelijk werk. Zij kunnen je zo nodig doorverwijzen naar jeugd-ggz.
Het Nederlands Jeugdinstituut adviseert om je kind te wijzen op de emoties van anderen en uit te leggen wat zij voelen. Is er acuut gevaar voor je kind of voor een ander, bel dan 112.
Algemene informatie: Deze content biedt algemene informatie op basis van deskundige bronnen. Elk kind, elk gezin en elke situatie is anders; wat hier staat, kan per persoon verschillen. Overleg met je (huis)arts of een gekwalificeerde deskundige voordat je beslissingen neemt over je kind.
Had u iets aan dit artikel?
Dit onderwerp op andere leeftijdenEmpathie & respect
Hulpmiddelen voor deze leeftijd
- Groeicurve calculatorWaar staan het gewicht en de lengte van je kind vergeleken met leeftijdsgenoten? In seconden zichtbaar op de WHO-curves.
- Slaapschema baby en kindHoeveel moet je kind in 24 uur slapen en hoe laat naar bed? Bereken het volgens de officiële aanbeveling en vergelijk het met je eigen log.
- Zindelijkheidstraining schemaWanneer beginnen en hoe voorbereiden? Gids per leeftijd, dagritme en een beloningsschema om te printen.
- Mijlpalen baby per maandVink af wat de meeste kinderen van de leeftijd van jouw kind kunnen, en bespreek de rest met je arts.
- Vaccinatieschema voor kinderenKies je land, vul de geboortedatum in en zie het officiële schema met je eigen data.
- Schermtijd voor kinderen per leeftijdZie hoeveel schermtijd per dag de officiële instantie van je land adviseert op de leeftijd van je kind; vul het dagelijkse gebruik in om te vergelijken.
Checklist
Populaire onderwerpen
Veelgestelde vragen
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
Bronnen en Verder Lezen
Redactionele notitie
Dit artikel geeft algemene informatie; elk kind en elk gezin is anders. Voor advies over jouw kind kun je terecht bij de huisarts, de jeugdarts van het consultatiebureau (JGZ) of schoolmaatschappelijk werk.
