Bijles voor je kind: nodig of niet? Zo kies je de juiste hulp voor 6-18 jaar

‘Iedereen in de klas heeft bijles, moeten wij ook?’ Dat hangt af van het probleem. Bespreek eerst met de leerkracht of mentor of het gat in één onderwerp zit of in de manier van leren; extra hulp van school is vaak de eerste stap. Kies pas daarna voor bijles, met een duidelijk doel en een einddatum.

Waar loopt je kind precies op vast?

Een rapport kan er hetzelfde uitzien om heel verschillende redenen, en elke reden vraagt een andere aanpak. Zoek uit op welke tak je kind zit voordat je beslist.

Een kennisgat: er is stof gemist of een basis zit er niet goed in; een kind van 10 jaar is bijvoorbeeld bij de kommagetallen aangekomen zonder breuken te begrijpen. Eerste stap: de leerkracht en extra hulp op school, daarna zo nodig korte bijles gericht op dat onderwerp.

Studiegewoonten: je kind kent de stof, maar begint niet aan het huiswerk, plant niets en laat alles liggen tot de laatste avond.

Dan helpt een vaste routine thuis, geen bijles; onze gids huiswerk en studie: een rustige start zet de stappen op een rij. Lukt een vaste routine thuis na een paar weken proberen nog steeds niet, of is er thuis geen rustige plek, dan kan huiswerkbegeleiding helpen die buiten de deur op te bouwen.

Motivatie: je kind heeft geen zin meer en zegt: ‘Waarom zou ik dit leren?’ Praat eerst over wat er speelt; meer bijlesuren alleen lossen dat niet op.

Signalen van een aandachts- of leerprobleem: moeite met lezen, spellen of rekenen blijft ondanks hulp bestaan. Dan is de eerste stap onderzoek, geen bijles (verderop meer).

Een examendoel: er is een duidelijk doel, zoals de doorstroomtoets in groep 8 of het centraal examen. Dan is gerichte hulp met een vaste periode zinvol.

Hulp van school, één-op-één bijles, groepje of bijlesinstituut: wat past bij wie?

De groepsgrootte maakt uit. Volgens een overzicht van het Institute of Education Sciences (IES), de onderzoekstak van het Amerikaanse ministerie van Onderwijs, is één-op-één bijles meestal het effectiefst maar ook het duurst; groepjes van 2 tot 4 leerlingen zijn nog behoorlijk effectief, boven de vier wordt de begeleiding minder persoonlijk.

Programma's met leraren of onderwijsassistenten als begeleider laten doorgaans de beste resultaten zien.

Dezelfde bron stelt dat hulp op school meestal meer effect heeft dan hulp daarbuiten, vooral omdat leerlingen dan vaker aanwezig zijn. De bevindingen komen uit intensieve programma's die scholen opzetten: ze laten zien dat regelmaat telt en zeggen niet hoeveel betaalde bijles je moet kopen.

Wat mag je in Nederland van school verwachten?

In Nederland is de uitgangspositie duidelijk.

Officiële bron

Als een leerling extra hulp of ondersteuning nodig heeft, moet dat op en door de school gebeuren.

Het inkopen van extra bijles, huiswerkbegeleiding of examentraining zou dan in de basis niet nodig moeten zijn, en voor aanvullend onderwijs op school gelden richtlijnen van het ministerie van OCW.

Wat spreek je met de leerkracht af voordat je begint?

Vier momenten bij de start van bijles

1. Deze week

   Praat met de leerkracht of vakdocent

   Vraag waar je kind precies vastloopt: ‘Kun je me laten zien waar hij de draad kwijtraakt bij breuken?’ De intern begeleider of mentor kan aanschuiven.

2. Bij het eerste gesprek

   Spreek één meetbaar doel en een evaluatiedatum af

   Schrijf in plaats van ‘beter worden in rekenen’ liever ‘zelf breuken optellen en aftrekken’ op, en zet de datum van de evaluatie meteen in de agenda.

3. Voor je inschrijft

   Check de bijlesgever of het instituut

   Vraag naar opleiding en ervaring met het vak en de klas; hetzelfde overzicht noemt dat vrijwilligers beter werken als ze systematisch getraind en begeleid worden.

4. Tijdens de bijles

   Kies hoe vaak en hoe lang

   Volgens IES kan hulp 1 tot 2 keer per week al helpen; in de intensieve programma's van scholen werkt het het best 3 tot 5 keer per week, in sessies van 30 tot 60 minuten. Kies een vast ritme dat past bij je budget en de rusttijd van je kind.

Dit gesprek voorkomt dat je de eerste weken verspilt. Wat de leerkracht heeft gezien, wordt de stof van de eerste bijles.

Van basisschool tot bovenbouw: hoe verandert de keuze?

6-9 jaar: lezen, schrijven en rekenen worden opgebouwd. Eerst de leerkracht en de hulp van school; is bijles nodig, houd het dan kort en frequent en bewaar tijd voor spelen en rust.

9-12 jaar: opgebouwde gaten in rekenen en de overstap naar de middelbare school vallen op. Hulp hoort op één onderwerp gericht te zijn en een einde te hebben; in onze gids voor 9-12 jaar lees je over de andere schoolveranderingen in deze jaren.

12-18 jaar: het centraal examen komt in beeld, en de eigen keuze en motivatie van je tiener tellen zwaar. Voordat je kiest tussen examentraining en één-op-één bijles, zet je het zelfstandig leren op met onze gids over studieplannen voor 12-18 jaar.

De evaluatiedatum is daar: hoe weet je of bijles werkt?

Kijk op de datum die je hebt afgesproken terug, bijvoorbeeld na 6 tot 8 weken. Het cijfer is maar één teken: begint je kind zelf aan het huiswerk voor dat vak, stelt het vragen in de klas, ziet de leerkracht verschil? Ook een ‘Dit kan ik nu zelf’ telt mee.

• Doorgaan: het doel komt dichterbij en de leerkracht ziet vooruitgang; spreek een nieuwe einddatum af.
• Veranderen: je kind gaat wel, maar er beweegt niets; wissel van bijlesgever, groepsgrootte of frequentie.
• Stoppen: het doel is bereikt, of het probleem bleek geen kennisgat; besteed geld en tijd aan de juiste aanpak.
• Om onderzoek vragen: er zijn twee verschillende vormen van hulp geprobeerd en het probleem is hetzelfde gebleven; lees het volgende deel.

Wanneer vraag je de huisarts of jeugdarts om onderzoek in plaats van meer bijles?

Sommige problemen gaan niet weg met meer uren; erachter kan dyslexie, een aandachtsprobleem of angst zitten. Deze tabel is geen diagnose, hij laat alleen zien wanneer je moet vragen.

Let op — vraag een professional	Gebruikelijk
Lees- en spellingsproblemen blijven, ook na extra begeleiding van school	Een paar weken moeite met een nieuw onderwerp
Moeite om de aandacht bij een spel of taak te houden, op 2 of meer plekken, zoals thuis en op school	Afgeleid bij het huiswerk op een vermoeide avond
Wil niet naar school, bijvoorbeeld uit angst om zonder jou te zijn of om gepest te worden	Spanning in de toetsweek

Volgens het Nederlands Jeugdinstituut zijn scholen verantwoordelijk voor de signalering en begeleiding van kinderen met dyslexie; pas als die begeleiding onvoldoende aanslaat, is doorverwijzing naar gespecialiseerde zorg aan de orde.

Thuisarts.nl, de website van de huisartsen, adviseert bij ADHD-zorgen eerst te praten met iemand van het Centrum voor Jeugd en Gezin, het wijkteam of de huisarts; helpen de adviezen niet genoeg, dan kan een kinderpsycholoog of kinderpsychiater onderzoek doen.

Wat officiële instanties zeggen

Thuisarts.nl adviseert bij een kind dat niet naar school wil: praat met de leerkracht of de mentor van je kind en maak een afspraak met de huisarts, jeugdarts of jeugdverpleegkundige. Voor opvoedvragen kun je ook terecht bij de Opvoedlijn; in een noodgeval bel je 112.